( ترجمان البلاغه ، چاپ تركيه ، ص 119 ) 18 . صفحه ( 29 ) حرام بن ملحان انصارى رضى الله عنه صحابى بزرگوار كه از « اصحاب غزوه بدر و احد » بوده و در سال چهارم از هجرت در واقعهء « بئر معونة » به شهادت رسيده نيز همين كه نيزهء « عامر بن الطّفيل » به سر و سپس به سينهء او اصابت كرد ، در لحظهء شهادت گفته است : « فزت و ربّ الكعبة » ( الاستيعاب ) و ( الاصابة ) و سير أعلام النّبلاء و به روايت ابن هشام گفته است « فزت و اللّه » . محقق سير اعلام النبلاء در تخريج « فزت و ربّ الكعبة » و مسلّم الصّدور بودن آن از جناب حرام بن ملحان ( رض ) به صحيح بخارى و صحيح مسلم و مسند احمد رحمهم الله تعالى استناد كرده است ( سير ، ج 2 ، ص 307 ) و حرام بن ملحان دائى انس بن مالك خادم رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم است . و نيز ر ك : الاستبصار فى نسب الصّحابة من الانصار ابن قدامه ، ص 36 ؛ و كتاب الجهاد ، ابن مبارك ، ص 71 و پس از حضرت مولى الموالى ، صلوات إله عليه ، جناب سليمان بن صرد و خزاعى ، رحمة الله عليه ، كه از « توّابين » پس از فاجعه كربلا بود نيز در هنگام شهادت اين جمله را ادا كرده است : قال السّبط فى التذكرة عند مقاتلة التّوابين مع اهل الشام : « فاقتتلوا ، فترجّل سليمان ( ره ) فرماه الحصين بن نمير ( لع ) به سهم فقتله فوقع و قال : فزت و ربّ الكعبة ، فكان سنّ سليمان يوم قتل ثلاث و تسعون ( 93 ) سنة و قتل معه المسيّب بن نجبة » سفينة البحار ، محدث قمى ( رض ) ، 651 / 1 « سلم » [ 19 ] شيخ الرئيس ابن سينا سخن لطيفى در مقدمهء رسالة النفس مىفرمايد و آن اين است : « . . . و رؤيت عن عدّة من الحكماء و الأولياء انّهم اتّفقوا على هذه الكلمة و هى : من عرف نفسه فقد عرف ربّه ، و سمعت رأس الحكماء يقول على وفاق قولهم : من عجز عن معرفة نفسه فأخلق به ان يعجز عن معرفة خالقه . » ( رسالة النّفس ، چاپ اروپا ، مجلهء G . M . D . Z ، ص 340 ) 20 ابو حيّان توحيدى در الصداقة و الصّديق اين دو بيت را بدون ذكر نام گوينده مىآورد : للّه فى الارض أجناد مجنّدة * أرواحها بيننا بالصّدق تعترف فما تعارف مها فهو مؤتلف * و ما تناكر منها فهو مختلف 21 و مخفى نماند كه در باب اول سفر پيدايش توراة نيز چنين آمده است : « پس خدا آدم را به صورت خود آفريد ، او را به صورت خدا آفريد . . . » ( جمله 27 ) و در رسالهء يعقوب در عهد جديد نيز آمده است : « لكن زبان را كسى از مردمان نمىتواند رام كند شرارتى سركش و پر از زهر قاتل است ، خدا و پدر را به آن متبارك مىخوانيم و به همان مردمان را كه به صورت خدا آفريده شده‌اند لعن مىگوئيم . » ( باب سوم ، جمله نهم ) 22 از متأخرين نيز سيد كاظم رشتى « در شرح القصيده » بحثى دراين‌باره دارد و در مجموع به